MEB 2024–2028 Stratejik Planı

MEB 2024-2028 Stratejik Planı, Millî Eğitim Bakanlığının beş yıllık dönem için amaçlarını, ölçülebilir hedeflerini, bu hedeflerin hangi göstergelerle izleneceğini ve hangi stratejilerle gerçekleştirileceğini belirleyen üst düzey kurum planıdır. 31 Ocak 2024’te kamuoyuyla paylaşılan plan 7 amaç, 33 hedef, 130 performans göstergesi ve 147 stratejiden oluşur (Millî Eğitim Bakanlığı [MEB], 2024a).

Bu yazıda MEB 2024-2028 stratejik planının yasal dayanağı, hazırlanış süreci, vizyon ve amaçları ile planın nasıl izlenip değerlendirildiği ele alınmaktadır. Okulların kendi stratejik planlarını nasıl hazırladığı ayrı bir konudur ve burada yalnızca Bakanlık planıyla ilişkisi açısından anılmaktadır. Stratejik planın beslendiği genel çerçeve için eğitim planlaması yazısına bakılabilir.

Yasal Dayanak: 5018 Sayılı Kanun ve Stratejik Planlama Yönetmeliği

Kamu idarelerinde stratejik planlama zorunluluğu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile getirilmiştir. Kanunun 9. maddesine göre kamu idareleri, kalkınma planları ve belirlenen politikalar çerçevesinde katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlar; bu planlarda stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptanır, performans göstergelerle ölçülür ve süreç izlenip değerlendirilir. Aynı madde, idarelerin bütçelerini ve kaynak tahsislerini stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmasını da zorunlu kılar (Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 2003). MEB’in planı da 5018 sayılı Kanun’un 9. ve 41. maddelerine dayanılarak yürürlüğe konulmuştur (MEB, 2024b). 41. madde faaliyet raporlarını düzenler; böylece plan, yıllık performans programı ve idare faaliyet raporuyla birbirine bağlanan bir döngünün başlangıç noktası olur.

Usul ve esaslar ise 26 Şubat 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te yer alır. Yönetmeliğe göre stratejik planlar beş yıllık dönemi kapsar (Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik [Yönetmelik], 2018, md. 8). MEB planı da bu nedenle On İkinci Kalkınma Planı ile aynı yılları, yani 2024–2028’i kapsar. Bakanlığın Strateji Geliştirme Başkanlığı, iki belgedeki eğitim politikalarını Orta Vadeli Program ve yıllık programla birlikte tek bir yayında bir araya getirerek aralarındaki bağı görünür kılmıştır (MEB, 2025).

Hazırlık Süreci ve Planın Yapısı

Bakanlığın açıklamasına göre planın hazırlığında program ve alt program analizi, önceki plan döneminin değerlendirilmesi, mevzuat analizi ve paydaş görüşlerinin alınması gibi adımlar izlenmiştir (MEB, 2024a). Paydaş katılımı geniş tutulmuş, iç ve dış paydaşların görüşleri ayrı ayrı alınmıştır.

Not. Veriler MEB (2024a) duyurusundan alınmıştır.

Planın mimarisi kademelidir. Her amacın altında beş yıllık hedefler, her hedefin altında bu hedefin gerçekleşip gerçekleşmediğini gösterecek performans göstergeleri ve hedefe nasıl ulaşılacağını anlatan stratejiler yer alır (Eurydice, t.y.). Planla birlikte yayımlanan performans göstergesi bilgi kartları, her göstergenin hangi birimin sorumluluğunda olduğunu ve yıllara göre hangi değerlere ulaşılmasının beklendiğini gösterir (MEB, 2024c). Örneğin yurt dışı ilişkilerle ilgili bir hedefin altında “uluslararası kardeş okul sayısı” göstergesi bulunur ve bu gösterge Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne bağlanmıştır. Plan, Bakanlığın 2010–2014, 2015–2019 ve 2019–2023 dönemlerini kapsayan önceki stratejik planlarının devamıdır (MEB, t.y.).

Vizyon, Öncelikler ve Amaçlar

Planın vizyonu “İstiklalden istikbale, Türkiye Yüzyılı’nı inşa edecek nesiller yetiştirmek” olarak belirlenmiştir. Misyon ise nitelikli eğitim kadrosuyla, uluslararası standartlarda programlar çerçevesinde millî, manevi ve kültürel değerlere bağlı, sağlıklı nesiller yetiştirmeyi öne çıkarır (Eurydice, t.y.). Bakanlığın açıklamasında planın öncelikleri şöyle sıralanmıştır: eğitimde erişim ve fırsat eşitliğinin güçlendirilmesi, öğretmenlerin mesleki ve kişisel gelişiminin desteklenmesi, beceri ve süreç odaklı bir ölçme-değerlendirme sistemi, öğretim programlarının düzenli olarak güncellenmesi, uluslararası iş birliği ve mesleki eğitimin güçlendirilmesi (MEB, 2024a).

Yedi amacın bir bölümü, ifadelerinden de anlaşılacağı gibi belirli eğitim kademeleri ya da hizmet alanlarıyla eşleşir (MEB, 2024c):

• Amaç 2, “çağın ihtiyaç duyduğu bilgi, beceri ve yetkinlikleri kazandıran, teknolojiyi üreten” bir eğitim anlayışını tarih bilinci ve bilimle birlikte ele alır. Mesleki ve teknik eğitime ilişkin hedefler de bu amacın altındadır; Hedef 2.4, sosyal ve ekonomik sektörlerle iş birliği içinde ulusal ve uluslararası mesleki yeterliliklere ve ahilik geleneğine dayanan bir mesleki eğitimi öngörür.
• Amaç 3, bireyin bilgi, beceri ve yetkinliklerini geliştirmeye yönelik “bireysel, toplumsal ve istihdam odaklı” bir yaklaşımı esas alır; hedefleri Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün sorumluluğundadır. Altındaki hedefler arasında hayat boyu öğrenme faaliyetleriyle kişisel, çevresel ve mesleki farkındalık oluşturulması (Hedef 3.3) ve tüm bireylere yönelik güncel ihtiyaçlara uygun genel, mesleki ve teknik kurs programları hazırlanması (Hedef 3.4) vardır.
• Amaç 5, Türkiye Yüzyılı’nın inşasında millî, manevi ve kültürel değerlerini özümsemiş ve çağın gereklerine uygun bilgiye sahip bireyleri hedefler; dijital içeriklerin eğitimde daha fazla kullanılması (Hedef 5.2) bu amacın altındadır.
• Amaç 6, ülkenin uluslararası alanda görünürlüğünü artıracak bir eğitim diplomasisine odaklanır. Yurt dışında Bakanlığa bağlı okul ve kurumlar, yurt dışı lisansüstü öğrenim kontenjanı ve Bakanlığın uluslararası kuruluşlardaki etkinliği bu amacın hedefleri arasındadır.
• Amaç 7, fiziki ve teknolojik altyapısı güçlü, nitelikli personele sahip bir kurumsal yapıyı hedefler. Etkili bir izleme ve değerlendirme süreciyle kararların rasyonel hâle getirilmesi de bu amacın hedefleri arasında yer alır (Hedef 7.5).

Bu dağılım, planın yalnızca örgün eğitimi değil yaygın eğitimi, yurt dışı eğitimi ve Bakanlığın kendi yönetim kapasitesini de kapsadığını gösteriyor. Bakanlık planı taşra planları için de bir şablon işlevi görür. Örneğin Muğla İl Millî Eğitim Müdürlüğü, kendi 2024–2028 planının geleceğe yönelim bölümünü Bakanlık planının amaç, hedef ve performans göstergeleri kurgusuna göre tasarladığını belirtmektedir (Muğla İl Millî Eğitim Müdürlüğü, 2024). Okul planının hazırlanma süreci ayrı bir yazının konusudur.

İzleme ve Değerlendirme

Bakanlık, plandaki amaç ve hedeflere ne ölçüde ulaşıldığını takip etmek için bir “Stratejik Plan İzleme ve Değerlendirme Modeli” oluşturmuştur (MEB, 2024a). Modelin takvimi Yönetmelik’in 16. maddesine dayanır. Buna göre izleme ve değerlendirmede temel sorumluluk üst yöneticidedir; strateji geliştirme birimi, harcama birimlerinden gelen gerçekleşme değerlerini toplayarak üst yöneticiye sunar (Yönetmelik, 2018).

Not. Yönetmelik (2018, md. 4 ve 16) esas alınarak hazırlanmıştır.

Uygulamada bu takvim işlemektedir. Bakanlığın 2025 yılı idare faaliyet raporu, stratejik plan değerlendirme tablolarının “MEB 2025 yılı Stratejik Plan İzleme ve Değerlendirme Raporu”nda ayrıntılı olarak sunulduğunu ve kurumsal kapasite değerlendirmesinin bu raporun bulgularından yararlandığını belirtir (MEB, 2026). Yönetmelik, planların kalan yıllar için en fazla iki kez güncellenebileceğini (md. 17), ilgili mevzuatta önemli değişiklik ya da üst yönetici değişikliği gibi durumlarda ise yenilenebileceğini (md. 18) öngörür. Dolayısıyla 2024–2028 planı, dönem içinde gözden geçirilebilecek bir belgedir; ancak her değişiklik yönetmelikteki usule bağlıdır.

Stratejik planın değeri, hazırlanmasından çok izlenmesinde ortaya çıkar. Hedeflerin göstergelere bağlanması, bütçenin bu hedeflere göre dağıtılması ve sonuçların her yıl raporlanması, 5018 sayılı Kanun’un amaçladığı hesap verebilirlik döngüsünün parçalarıdır. Bu döngünün okul düzeyindeki karşılığı, yönetim süreçleri içinde planlama ile değerlendirme arasındaki bağın kurulmasıdır.

Sonuç

MEB 2024–2028 Stratejik Planı, 5018 sayılı Kanun’un 9. maddesine dayanan, On İkinci Kalkınma Planı ile aynı dönemi kapsayan ve 7 amaç, 33 hedef, 130 gösterge ile 147 stratejiden oluşan bir kurum planıdır. Amaçları örgün eğitimin yanı sıra hayat boyu öğrenmeyi, eğitim diplomasisini ve Bakanlığın kurumsal kapasitesini de kapsar. Planın ne ölçüde uygulandığı, yönetmelikte tanımlanan altı aylık izleme ve yıllık değerlendirme raporları üzerinden takip edilmektedir.

Kaynakça

Eurydice. (t.y.). Devam eden çalışmalar ve politika geliştirme: Türkiye. Avrupa Komisyonu. https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/tr/national-education-systems/turkiye/devam-eden-calismalar-ve-politika-gelistirme

Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. (2018, 26 Şubat). Resmî Gazete (Sayı: 30344). https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/kamu-idarelerinde-stratejik-planlamaya-iliskin-usul-ve-esaslar-hakkinda-yonetmelik

Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu. (2003, 24 Aralık). Resmî Gazete (Sayı: 25326). https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/kanunlar/kamu-mali-yonetimi-ve-kontrol-kanunu-5018

Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a, 31 Ocak). MEB 2024-2028 stratejik planı yayımlandı. https://www.meb.gov.tr/meb-2024-2028-stratejik-plani-yayimlandi/haber/32485/tr

Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Millî Eğitim Bakanlığı 2024-2028 stratejik planı. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/112

Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). Millî Eğitim Bakanlığı 2024-2028 stratejik planı performans göstergesi bilgi kartları. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/129

Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). Politika belgelerinde eğitim 2025. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/140

Millî Eğitim Bakanlığı. (2026). Millî Eğitim Bakanlığı 2025 yılı idare faaliyet raporu. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/185

Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Yayınlarımız. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz

Muğla İl Millî Eğitim Müdürlüğü. (2024). Muğla İl Millî Eğitim Müdürlüğü 2024-2028 stratejik planı. https://mugla.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_05/03110133_muglailmem20242028stratejikplanitasarimli1.pdf