Okul Yönetimi Nedir?

Okul yönetimi, eğitim yönetiminin okul düzeyinde, yani sınırlı bir alanda uygulanmasıdır (Bursalıoğlu, 1999). Okulun öğretme-öğrenme sürecini merkeze alarak insan, para, bina ve bilgi gibi kaynaklarını düzenleyen; öğrenci, öğretmen, veli ve diğer çalışanlar arasındaki ilişkileri okulun amaçları doğrultusunda yürüten etkinliklerin bütünü olarak tanımlanabilir.

Bu yazıda okulun bir örgüt ve sosyal sistem olarak özellikleri, okul yönetiminin eğitim yönetimi içindeki yeri ve önemi ile Türkiye’de mevzuatın okul müdürüne yüklediği görevler ele alınmaktadır. Alanın genel çerçevesi için Eğitim Yönetimi Nedir? yazısına bakılabilir.

Bir Örgüt ve Sosyal Sistem Olarak Okul

Farklı ihtiyaçları ve amaçları olan insanların ortak amaçlar etrafında bir araya geldiği örgütlerden biri de okuldur. Okul, çocukları yetişkin rollerine hazırlamak (Sezgin, 2013) ve eğitimli insan yetiştirmek (Lunenburg ve Ornstein, 2013) amacıyla kurulan, özünde eğitim olan bir örgüttür. Hoy ve Miskel’e (2012) göre okul, açıkça tanımlanmış bir grup insanın oluşturduğu, kendine özgü kültürüyle çevresinden ayrılan ve karmaşık bir sosyal ilişkiler ağına sahip olan sosyal bir sistemdir.

Sosyal sistemler, açık sistemlerin özelliklerini taşıyan sosyal yapılardır. İnsanların oluşturduğu bu yapıda yönetici, öğretmen, öğrenci ve diğer çalışanlar biçiminde roller bulunur (Sezgin, 2013). Hoy ve Miskel (2012), sosyal sistemlerin özelliklerini tanımlayarak okulun nasıl bir örgüt olduğuna açıklık getirir. Onlara göre sosyal sistemler:

• açık sistemlerdir,
• insanlardan oluşur,
• amaca yöneliktir,
• yapısaldır,
• normatiftir,
• yaptırım uygular,
• politiktir,
• kendine özgü bir kültüre sahiptir,
• kavramsaldır.

Sosyal sistemler birbirine bağımlı parçalardan oluştuğu için sistemin herhangi bir parçasında meydana gelen değişiklik bütün sistemde dalgalanmalara yol açar. Bir okulda öğretmen kadrosunun büyük ölçüde değişmesinin öğrenci başarısından veli ilişkilerine kadar pek çok alanı etkileyebilmesi bunun bir örneğidir.

Okul Yönetiminin Eğitim Yönetimi İçindeki Yeri

Eğitim yönetimi, eğitim sistemini bir bütün olarak inceler (Özdemir, 2013). Eğitim sistemi içindeki alt sistemlerin en etkilisi ise okuldur. Bursalıoğlu (1999), okulları eğitim yönetiminin uygulama yeri olarak görür ve okul yönetimini “eğitim yönetiminin sınırlı bir alanda uygulanması” diye tanımlar. Yönetim büyük bir halka olarak düşünüldüğünde, Bursalıoğlu eğitim yönetimini bu halkanın içinde bir halka, okul yönetimini de eğitim yönetiminin içinde bir halka olarak betimler.

Başaran ve Çınkır’a (2011) göre eğitim hizmetlerinin verildiği yer okul olduğu için eğitim yönetimi içinde okulun dışında kalan örgütler, okulun eğitim etkinliklerine yardımcı olmak için vardır. Başka bir deyişle okul, eğitimin merkezinde olduğu gibi eğitim yönetiminin de merkezindedir. İç içe geçmiş halkaların en içinde bulunan okul yönetimi, eğitim yönetiminin uygulandığı yer olduğundan buradaki başarı ya da başarısızlık eğitimi doğrudan etkiler.

Okul Yönetiminin Önemi

Okul, eğitimsel amaçlara ulaşmak için öğrencilere planlı bir süreç içinde gerekli davranışların kazandırıldığı örgüttür (Başaran ve Çınkır, 2011). Girdisi ve çıktısı insan olduğu için diğer örgütlerden ayrılan okul, eğitim sisteminin amaçlarının gerçekleştirildiği yerdir (Sezgin, 2013). Bu yüzden okulun etkinlikleri arasında önceliği öğretme-öğrenme süreci alır ve bu süreç okul örgütünün özünü oluşturur (Hoy ve Miskel, 2012). Okul en önemli girdisi olan insanı mali, fiziksel ve bilgi kaynaklarıyla birlikte alır ve bir dönüşüm sürecinden geçirerek eğitimli mezunlar hâline getirir (Lunenburg ve Ornstein, 2013).

Üretimde hatalı bir ürün geri çağrılabilir; oysa bir öğrencinin okulda geçirdiği yılları geri almak mümkün değildir. Okulun çıktısına ilişkin olumsuz bir geri bildirim geldiğinde süreci başa döndürme imkânının bulunmaması, okul yönetimindeki hataların bedelini ağırlaştırır. Toplum da eğitimden beklediği sonuçları öncelikle okulda aradığı için okul yönetiminin sorumluluğu, eğitim yönetiminin bütününe ilişkin sorumluluktan geri kalmaz.

Bursalıoğlu (1999), eğitim yönetiminin belirlediği eğitim felsefesinin okul yönetimi aracılığıyla uygulandığını belirterek okul yönetiminin önemine dikkat çeker. Başaran ve Çınkır’ın (2011) ifade ettiği gibi eğitim yönetimi okul yönetimini kapsasa da etkililiği okulun nasıl yönetildiğine bağlıdır. Eğitimle ulaşılmak istenen amaçlara ancak okul yönetimi aracılığıyla ulaşılabileceği düşüncesi, okul yönetimine büyük önem atfedilmesinin temel nedenidir.

Türkiye’de Okul Yönetiminin Kapsamı

Okul yönetiminin uygulamada nelerden oluştuğu, Türkiye’de büyük ölçüde mevzuatla belirlenir. Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’ne göre bu kurumlar, ilgili mevzuat doğrultusunda müdür tarafından yönetilir. Müdür; okulun öğrenci, eğitim ve öğretim, yönetim, personel, tahakkuk, taşınır mal, yazışma, eğitici ve sosyal etkinlikler, yatılılık, bursluluk, taşımalı eğitim, güvenlik, beslenme, temizlik, nöbet ve halkla ilişkiler gibi konulardaki görevlerini yerine getirir ya da yerine getirilmesini sağlar. Okul-aile birliğine ilişkin görevler de bu kapsamdadır (Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, 2014, md. 39).

Aynı maddeye 2025 ve 2026 yıllarında yapılan değişikliklerle müdüre, Bakanlıkça kabul edilen öğretim programlarının uygulanmasını denetleme ve öğrencilerin bedensel, zihinsel, sosyal-duygusal ve ahlaki gelişimine yönelik çalışmalar yapma görevi de açıkça yüklenmiştir. Bu uzun liste, okul yönetiminin yalnızca yazışma ve kaynak yönetiminden ibaret olmadığını; öğretim sürecinin kendisini de kapsadığını gösterir. Bu görevleri üstlenen kişinin nitelikleri ve nasıl görevlendirildiği Okul Yöneticisi yazısında ele alınmaktadır.

Sonuç

Okul, eğitim sisteminin amaçlarının somut olarak gerçekleştiği yer olduğu için okul yönetimi eğitim yönetiminin en belirleyici halkasıdır. Kendine özgü kültürü ve birbirine bağımlı parçalarıyla bir sosyal sistem olan okulu yönetmek, kaynakları düzenlemenin ötesinde öğretme-öğrenme sürecini merkeze almayı gerektirir. Türkiye’deki mevzuatın okul müdürüne yüklediği geniş görev alanı da bu bütüncül anlayışla örtüşmektedir.

Kaynakça

Başaran, İ. E. ve Çınkır, Ş. (2011). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi. Ekinoks Yayıncılık.

Bursalıoğlu, Z. (1999). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış. Pegem.

Hoy, W. K. ve Miskel, C. G. (2012). Eğitim yönetimi: Teori, araştırma ve uygulama (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.

Lunenburg, F. C. ve Ornstein, A. C. (2013). Eğitim yönetimi (G. Arastaman, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.

Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. (2014, 26 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı: 29072). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=19942&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

Özdemir, S. (2013). Eğitim yönetiminin alanı ve kapsamı. S. Özdemir (Ed.), Eğitim yönetiminde kuram ve uygulama içinde (s. 1–8). Pegem Akademi.

Sezgin, F. (2013). Sosyal bir sistem olarak okul. S. Özdemir (Ed.), Eğitim yönetiminde kuram ve uygulama içinde (s. 63–100). Pegem Akademi.